از ابداعات دیگر اشتاینیتز تدوین اصول بازی دفاعی شطرنج بود.در دفاع از اصل اقتصادی بهره گرفته می شد که به اختصار چنین است:در دفاع باید از حداقل نیرو و زمان(تمپو)بهره گرفت و تا آنجا که ممکن است باید نیروی کمتری را درگیر دفاع کرد.یکی دیگر از اصول دفاعی اشتاینیتز بر مبنای این اصل استوار بود که پیاده های قلعه (پیاده هایی که شاه در پشت آنها پناه گرفته است) نباید رانده شوند چرا که پیشروی آنها به ایجاد شکاف و باز شدن ستون روی قلعه کمک می کنند اما نیروی پیاده های جناح دیگر مانعی ندارد و بلکه توصیه می شود.اشتاینیتز برای نخستین بار اصول بازی پوزیسیونی را عنوان کرد که زیر بنای مکتب مدرن است.اشتاینیتز اعتقاد داشت که کسی باید حمله کند که از برتری برخوردار است و برتریها را به دو دسته بلند مدت(ایستا)و کوتاه مدت (دینامیک) تقسیم کرد.به عقیده او برتری ماتریال، برتری دو فیل، برتری ستون باز ،برتری پوزیسیونی (پیاده عقب افتاده ،پیاده دوبل و پیاده ایزوله و تعداد جزیره های پیاده ای ….)برتریهای بلند مدت را باعث می شدند و برتریهای کوتاه مدت عبارت بودند از برتری گسترشی ،برتری در فضا و برتری هماهنگی مهره ها که خصلت موقتی داشتند.اشتاینیتز توصیه می کرد که باید برای تبدیل برتریهای کوتاه مدت به بلند مدت تلاش نمود.

یکی دیگر از خصوصیات شطرنج مدرن اهمیت قایل شدن برای اکثریت پیاده ای در جناح وزیر بود.با این حساب، اگر کلیه سوارها تعویض می شدند کسی که اکثریت پیاده ای در جناح وزیر را داشت می توانست با آزاد کردن یک پیاده ،شاه حریف را متوجه آن جناح کند و با استفاده از غیبت شاه حریف از مرکز با شاه خود نفوذ کرده و برتری قاطعی کسب کند.زیگبرت تاراش در ترویج تعالیم اشتاینیتز سهم به سزایی داشت.

مکاتب شطرنج

اکثر قریب به اتفاق مربیان شطرنج اعتقاد راسخ دارند که در آموزش شطرنج باید به تطور آن توجه شود. شطرنجی که امروزه با آن روبرو هستیم شطرنجی است پیچیده و گسترده. برای فهمیدن این شطرنج ( که از آن گاهی به شطرنج اولترا دینامیک یاد می شود)، شایسته است که به تحول آن نگاهی بیندازیم و به مراحلی که باعث ایجاد کیفی آن شده اند نظر افکنیم.

به این ترتیب پی خواهیم برد که پیچیدگی کنونی شطرنج از کجا به وجود آمده و علت آن چه بوده است.

آموزگاران شطرنج، سیر تاریخ شطرنج را باختصار به مراحل اصلی زیر تقسیم و از آن به مکاتب شطرنج یاد می کنند:

1-      شطرنج رومانتیک

2-       شطرنج مدرن ( کلاسیک)

3-      شطرنج هیپر مدرن

4-       شطرنج دینامیک

5-      مکتب شطرنج شوروی و ...